Wszystko, co powinieneś wiedzieć o edukacji zdrowotnej
123RF
Od 1 września edukacja zdrowotna stanie się dla uczniów przedmiotem obowiązkowym – nowy program wchodzi do szkół, mimo że posłowie PiS zaskarżyli wprowadzające go przepisy do Trybunału Konstytucyjnego.
- Obowiązkowe zajęcia z wyjątkiem jednego modułu – od roku szkolnego 2026/2027 edukacja zdrowotna wchodzi do planu lekcji, ale moduł dotyczący zdrowia seksualnego pozostanie dla uczniów fakultatywny
- Brak ocen i wymagana zgoda rodziców – zajęcia nieobowiązkowe nie będą wpływać na promocję do następnej klasy, a o udziale niepełnoletnich uczniów zdecydują pisemnie ich opiekunowie
- Sprzeciw kościoła i wsparcie ze strony ekspertów – biskupi zarzucają reformie naruszenie konstytucji, jednak projekt uzyskał zdecydowane poparcie między innymi Naczelnej Rady Lekarskiej
- Wniosek do TK i riposta resortu edukacji – posłowie PiS zaskarżyli przepis do Trybunału Konstytucyjnego, na co ministra Barbara Nowacka odpowiada zarzutem o próby blokowania kluczowej profilaktyki
- Lekcje będą mogli prowadzić nie tylko nauczyciele biologii czy WF-u, ale również psycholodzy szkolni, lekarze, pielęgniarki oraz dietetycy po przygotowaniu pedagogicznym
Nowy przedmiot w planach lekcji
W roku szkolnym 2026/2027 w planach lekcji pojawi się nowy obowiązkowy przedmiot – edukacja zdrowotna („Menedżer Zdrowia” pisał o tym w tekście „Edukacja zdrowotna po nowemu”). Nie jest on jednak całkowitą nowością w systemie oświaty, ponieważ w ubiegłym roku szkolnym zastąpił wychowanie do życia w rodzinie. Wówczas chętni uczniowie mogli uczęszczać na nieobowiązkowe zajęcia.
Wymiar godzin w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych
Od 1 września 2026 r. obligatoryjna edukacja zdrowotna będzie realizowana w szkole podstawowej w wymiarze jednej godziny tygodniowo w klasach od czwartej do ósmej (przy czym w klasie ósmej zajęcia będą odbywać się nie dłużej niż do końca stycznia). W każdym roku szkolnym łączny wymiar godzin tego przedmiotu zmniejsza się o jedną godzinę w klasach czwartej, piątej i szóstej oraz o dwie godziny w klasach siódmej i ósmej.
W szkołach ponadpodstawowych (liceum ogólnokształcącym, technikum oraz branżowej szkole pierwszej klasy) przedmiot będzie nauczany w wymiarze jednej godziny tygodniowo w dwóch wyznaczonych przez dyrektora klasach (pierwszej i drugiej, drugiej i trzeciej albo pierwszej i trzeciej). W każdym roku szkolnym z realizacją tych zajęć ich łączny wymiar zmniejsza się o trzy godziny w danej klasie.
Zasady uczestnictwa w module o zdrowiu seksualnym
Godziny odejmujące wymiar zajęć obowiązkowych zostaną przeznaczone na realizację fakultatywnego modułu dotyczącego zdrowia seksualnego.
W szkołach podstawowych w klasach czwartej, piątej i szóstej zajęcia te będą odbywać się w wymiarze jednej godziny w roku szkolnym, a w klasach siódmej i ósmej – dwóch godzin. W szkołach ponadpodstawowych zaplanowano na nie trzy godziny w roku szkolnym w dwóch wybranych klasach (pierwszej i drugiej, drugiej i trzeciej albo pierwszej i trzeciej).
Fakultatywne moduły nie będą oceniane i nie wpłyną na promocję do następnej klasy ani na ukończenie szkoły. O udziale w nich zdecydują rodzice lub sam pełnoletni uczeń. Uczeń niepełnoletni nie będzie uczestniczył w lekcjach, jeśli jego rodzice złożą dyrektorowi szkoły pisemną rezygnację. W przypadku uczniów pełnoletnich wymagane jest ich własne oświadczenie.
Obowiązki informacyjne szkoły
Przed rozpoczęciem zajęć w danym roku szkolnym nauczyciel prowadzący wraz z wychowawcą zobowiązani są do przeprowadzenia co najmniej jednego spotkania informacyjnego dla rodziców uczniów niepełnoletnich oraz dla uczniów pełnoletnich. Ma ono na celu przedstawienie pełnych informacji o celach i treściach programu, podręcznikach, materiałach edukacyjnych i ćwiczeniowych oraz środkach dydaktycznych. Za organizację tych spotkań odpowiada dyrektor szkoły.
Dziewięć obowiązkowych działów w podstawie programowej
W podstawie programowej edukacji zdrowotnej obowiązkowych pozostaje dziewięć działów tematycznych: Wartości i postawy, Zdrowie fizyczne, Aktywność fizyczna, Odżywianie, Zdrowie psychiczne, Zdrowie społeczne, Zdrowie środowiskowe, Dojrzewanie (w szkole podstawowej), Internet i profilaktyka uzależnień oraz System ochrony zdrowia (w szkołach ponadpodstawowych).
Jedynym wyjątkiem jest nieobowiązkowy komponent dotyczący zdrowia seksualnego. To właśnie ta część wzbudziła najwięcej kontrowersji na etapie publikacji projektu podstawy programowej w 2024 r. (gdy zapowiadano ją jeszcze jako obowiązkową). Głosy krytyczne płynęły między innymi z Konferencji Episkopatu Polski.
Kontrowersje i protesty społeczne
Biskupi ocenili wówczas, że proponowany kształt przedmiotu narusza ustawę zasadniczą. Powołując się na zapisy Konstytucji RP, zaznaczyli, że wychowanie seksualne pozostaje w kompetencjach rodziców, a nie państwa, a rodzice mają prawo do wychowywania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami.
Przeciwko wprowadzeniu edukacji zdrowotnej w takim kształcie protestowała również Koalicja na Rzecz Ocalenia Polskiej Szkoły, skupiająca ponad 70 organizacji społecznych. W grudniu 2024 r. na stołecznym placu Zamkowym odbyła się manifestacja pod hasłem: „Tak dla edukacji, nie dla deprawacji”. Podobne wydarzenia organizowano także w innych miastach.
Stanowisko resortu edukacji
Z kolei kierownictwo MEN podkreślało, że edukacja zdrowotna ma charakter holistyczny i jest oczekiwana przez wiele środowisk, w tym przez samych rodziców. Inicjatywę zapowiedziano jako wspólny projekt trzech resortów: edukacji, zdrowia oraz sportu i turystyki.
– Do najważniejszych obszarów odpowiedzialności państwa należy dbanie o zdrowie i edukacja zdrowotna – podkreślała ministra edukacji Barbara Nowacka, dodając, że edukacja zdrowotna to dodatkowa godzina w szkole, ale jest to najlepiej zainwestowana godzina.
Poparcie środowiska lekarskiego i ekspertów
Przedmiot zyskał także szerokie poparcie środowiska medycznego i pozarządowego. Za jego obowiązkowym charakterem opowiedziało się między innymi około 80 organizacji zrzeszonych w sieci SOS dla Edukacji oraz Naczelna Rada Lekarska. Eksperci NRL wskazywali, że profilaktyka zdrowotna, zapobieganie chorobom cywilizacyjnym, promocja szczepień ochronnych, kształtowanie zachowań prozdrowotnych oraz higiena zdrowia psychicznego powinny stanowić stały element kształcenia na wszystkich etapach edukacji.
Do opracowania podstawy programowej zaproszono ekspertów pod przewodnictwem pedagoga i seksuologa prof. dr. hab. Zbigniewa Izdebskiego.
– To ma być przedmiot szkolny, który wspiera rolę wychowawczą poprzez przekazywanie wiedzy opartej na dowodach naukowych – w tym przypadku dotyczących zdrowia psychicznego, fizycznego, seksualnego czy profilaktyki. Do tego potrzebne są odpowiednie kompetencje, w które zostaną wyposażeni nauczyciele – mówił prof. Zbigniew Izdebski w 2024 r.
Inny członek zespołu eksperckiego, prezes Instytutu Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej ks. dr Arkadiusz Nowak, akcentował konieczność wczesnej profilaktyki.
– Ważne jest, aby już w szkole podstawowej budować świadomość zagrożeń dla zdrowia psychicznego i fizycznego, by młody człowiek potrafił reagować na nie odpowiedzialnie – dodał.
Spór prawny przed Trybunałem Konstytucyjnym
Reforma wchodzi w życie w atmosferze sporów wokół wniosku złożonego do Trybunału Konstytucyjnego przez posłów Prawa i Sprawiedliwości o zbadanie zgodności z konstytucją przepisów wprowadzających obowiązkową edukację zdrowotną oraz określających sposób traktowania modułu dotyczącego zdrowia seksualnego. Wiceprezes PiS Przemysław Czarnek poinformował, że wnioskodawcy zwrócili się do TK również o wydanie zabezpieczenia, które wstrzymałoby stosowanie zaskarżonych rozporządzeń szefowej resortu edukacji od 1 września.
Odnosząc się do tych działań, ministra Barbara Nowacka oceniła, że obecnie brak jest sprawnie funkcjonującego Trybunału Konstytucyjnego, a sam wniosek o zabezpieczenie określiła jako nietrafiony. Podkreśliła przy tym, że projekt wyraźnie rozdziela obowiązkową edukację zdrowotną od fakultatywnych zajęć ze zdrowia seksualnego, z których rodzice mogą w każdej chwili wycofać swoje dzieci.
Z kolei apel do TK o niewstrzymywanie wdrażania lekcji edukacji zdrowotnej wystosowała Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę. Przedstawiciele organizacji wzywają do umożliwienia szkołom rozpoczęcia nauczania przedmiotu od 1 września 2026 r., wskazując, że wiedza ta ułatwi dzieciom dbanie o własne zdrowie, rozpoznawanie zagrożeń oraz szukanie pomocy.
Kto może uczyć edukacji zdrowotnej?
Zgodnie z nowymi regulacjami, edukację zdrowotną w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych mogą prowadzić nauczyciele posiadający kwalifikacje wymagane przy nauczaniu innych przedmiotów – czyli osoby po studiach magisterskich lub jednolitych magisterskich w zakresie edukacji zdrowotnej z przygotowaniem pedagogicznym, a także absolwenci innych kierunków, którzy ukończyli odpowiednie studia podyplomowe.
Uprawnienia do prowadzenia tego przedmiotu posiadają również nauczyciele biologii, przyrody, wychowania fizycznego, wychowania do życia w rodzinie, psycholodzy szkolni oraz osoby z przygotowaniem pedagogicznym, które ukończyły kierunki medyczne (m.in. lekarze, lekarze dentyści, farmaceuci, pielęgniarki, położne, diagności laboratoryjni, fizjoterapeuci, ratownicy medyczni) lub studia z zakresu zdrowia publicznego, dietetyki czy żywienia człowieka.
Przepisy dopuszczają prowadzenie zajęć przez dwóch lub więcej nauczycieli.
Przeczytaj także: „Witaj, zdrowsza szkoło!” i „Brakuje porozumienia w sprawie lekcji wiedzy o zdrowiu”.
