Co ze szczepieniami przeciwko HPV?

Pytanie

Poseł Prawa i Sprawiedliwości, były wiceminister zdrowia Janusz Cieszyński, w interpelacji nr 15802 spytał o program szczepień przeciwko HPV [Human Papilloma Virus to nazwa ludzkiego wirusa brodawczaka. HPV odpowiada za zachorowania na raka szyjki macicy, a także inne choroby nowotworowe – red.] i czy będą one obowiązkowe.

– Z dostępnych danych, dotychczas zaszczepiono 16–19 proc. uprawnionej populacji młodzieży, a w roku szkolnym 2024–2025 udział w programie zadeklarowało ok. 40 proc. szkół. Poziom wyszczepialności niższy od zakładanego w Narodowej Strategii Onkologicznej może dowodzić nie tyle problemów organizacyjnych, co świadomej decyzji znacznej części rodziców o nieskorzystaniu z programu – zwrócił uwagę w interpelacji, podkreślając, że mimo to słyszy się zapowiedzi kierownictwa Ministerstwa Zdrowia o nadaniu szczepieniom przeciwko HPV charakteru obowiązkowego.

– W związku z tym pojawiają się pytania o podstawy naukowe, prawne i ekonomiczne takiego działania, zwłaszcza w kontekście prawa rodziców do świadomej zgody na procedury medyczne dotyczące ich dzieci – zaznaczył Cieszyński, dociekając:

• Na jakiej podstawie naukowej i prawnej kierownictwo Ministerstwa Zdrowia zamierza wprowadzić szczepienie przeciwko HPV do Programu Szczepień Ochronnych w formie szczepienia obowiązkowego? Kiedy jest planowane podjęcie konkretnych działań legislacyjnych w tym zakresie i czy resort rozważał konsekwencje takiej decyzji dla zasady dobrowolności szczepień zalecanych?
• Czy planowane jest rozszerzenie programu szczepień przeciwko HPV o kolejne grupy wiekowe? Jeśli tak, jaki zakres wiekowy i harmonogram są rozważane oraz jakie przesłanki medyczne uzasadniają takie rozszerzenie?
• Czy szefostwo Ministerstwa Zdrowia planuje podjąć w 2026 r. działania zwiększające dostępność szczepień przeciwko HPV w podstawowej opieki zdrowotnej i środowisku szkolnym? Czy dotychczasowy poziom wyszczepialności, niższy od zakładanego w NSO, nie wskazuje na konieczność rewizji strategii komunikacyjnej zamiast wprowadzania obowiązku?
• Czy przeprowadzono niezależną analizę skutków zdrowotnych i ekonomicznych programu szczepień przeciwko HPV, obejmującą zarówno potencjalne korzyści, jak i koszty oraz zgłoszone działania niepożądane?

Odpowiedź

Odpowiadająca na interpelację wiceminister zdrowia Katarzyna Kęcka przyznała wprost, że resort planuje włączenie szczepienia przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) do Programu Szczepień Ochronnych jako szczepienia obowiązkowego, opierając tę decyzję zarówno na przesłankach naukowych, jak i obowiązujących regulacjach prawnych. 

– Zgodnie z ustawą minister właściwy do spraw zdrowia posiada kompetencje do określania zakresu szczepień ochronnych, w tym rozszerzania programu o nowe szczepienia przeciw chorobom zakaźnym. W tym kontekście wprowadzenie szczepienia przeciw HPV mieści się w zakresie uprawnień organu i stanowi część polityki zdrowia publicznego poprawiającej profilaktykę chorób nowotworowych – uzasadniła wiceminister, podkreślając, że w procesie decyzyjnym uwzględniono rekomendacje i analizy przygotowane przez Agencję Badań Medycznych oraz Agencję Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, które potwierdzają zasadność, bezpieczeństwo oraz efektywność kosztową wprowadzenia tego szczepienia do programu.

– W konsekwencji planowane działanie należy postrzegać jako uzasadnione działanie zwiększające poziom ochrony zdrowia populacji oraz ograniczenie zachorowalności na choroby wywoływane przez HPV – dodała.
Ważnym dokumentem, który stanowi podstawę do podjęcia decyzji, jest opinia Rady Przejrzystości nr 41/2024 z 8 kwietnia 2024 r. w sprawie zalecanych technologii medycznych, działań przeprowadzanych w ramach programów polityki zdrowotnej oraz warunków realizacji tych programów, dotyczących profilaktyki zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), w której zaleca się działania w ramach polityki zdrowotnej w zakresie profilaktyki zakażeń HPV. Dodatkowo, rekomendacja nr 6/2024 z 14 października 2024 r. prezesa Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji w sprawie zalecanych technologii medycznych, działań przeprowadzanych w ramach programów polityki zdrowotnej oraz warunków realizacji tych programów, dotyczących zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV) potwierdza zasadność wprowadzenia tego szczepienia w ramach programów zdrowotnych, wskazując na pozytywne skutki zdrowotne zarówno dla populacji, jak i dla systemu ochrony zdrowia w Polsce – podała.

Propozycje legislacyjne dotyczące wprowadzenia szczepienia obowiązkowego już zostały przygotowane i są obecnie w konsultacjach.

– Projekt rozporządzenia ministra zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych został zamieszczony na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji. Zawiera on między innymi uwzględnienie odpowiedniej grupy wiekowej do szczepień oraz wskazuje termin i schemat szczepienia, kiedy jest to najkorzystniejsze z medycznego punktu widzenia – poinformowała.

Kęcka zapowiedziała, że Ministerstwo Zdrowia w 2026 r. planuje kontynuowanie działań mających na celu zwiększenie dostępności szczepień przeciw HPV w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, jak również w środowisku szkolnym.

Poinformowała też, co działo się do tej pory.

– Od czerwca 2023 r. rozpoczęto szeroką akcję rozpropagowania szczepień w szkołach oraz zabezpieczono możliwość ich realizacji w POZ. Planowane zmiany legislacyjne, w tym wprowadzenie szczepienia przeciw HPV jako szczepienia obowiązkowego, mają na celu dalsze zwiększenie poziomu wyszczepialności, który dotychczas pozostaje poniżej zakładanego w Narodowej Strategii Onkologicznej – zwróciła uwagę Katarzyna Kęcka, dodając, że kierownictwo resortu podejmuje działania zaradcze, by poprawić sytuację, w tym propozycję zmiany w projekcie dotyczącym szczepień obowiązkowych, które miałyby na celu zwiększenie odsetka zaszczepionych osób.

Wymieniła działania zmierzające do zwiększenia dostępności do szczepień przeciw HPV:

• Realizacja szczepień w POZ – od 1 września 2024 r. szczepienia przeciw HPV są dostępne we wszystkich przychodniach POZ, które realizują szczepienia ochronne, zgodnie z art. 19 ustawy o chorobach zakaźnych.
• Badanie kwalifikacyjne – przewidziano wykonanie badania kwalifikacyjnego w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia, które będzie mogło być przeprowadzane przez pielęgniarkę lub położną u dzieci powyżej 9. roku życia.
• Szczepienia w szkołach – w szkołach podstawowych realizowane są szczepienia przeciw HPV przez POZ, jednak decyzję o wprowadzeniu szczepień każda szkoła podejmuje indywidualnie.

Kęcka odniosła się też kwestii poziomu wyszczepialności, który dotychczas nie osiągnął zakładanych celów.

– Dostrzegamy potrzebę kontynuacji działań, w tym rewizji strategii komunikacyjnej. Planowane zmiany polegające na wprowadzeniu szczepień obowiązkowych są częścią szerokiej polityki zdrowotnej, która ma na celu ochronę zdrowia publicznego i zapobieganie chorobom nowotworowym wywołanym HPV. W związku z tym w ministerstwie analizujemy wszystkie możliwe opcje, by poprawić efektywność szczepień, w tym poprzez kontynuację edukacji i informacje skierowane do społeczeństwa – podsumowała.

Przeczytaj także: „Ilu zaszczepionych przeciwko HPV?”.