Mapowanie zdrowia

Od papierowych tomików do otwartej bazy danych

Mapy potrzeb zdrowotnych to baza informacji, na podstawie której resort zdrowia wyznacza strategiczne kierunki zmian w systemie – zarówno na poziomie województw, jak i kraju. Opracowuje się je, uwzględniając dane demograficzne, epidemiologiczne, statystyki realizowanych świadczeń, a także stopień wykorzystania kadry, infrastruktury i sprzętu. Za przygotowanie opracowania odpowiada Departament Analiz i Strategii Ministerstwa Zdrowia, którym kieruje prof. Barbara Więckowska. Wszystko po to, aby wesprzeć kluczowe decyzje zarządcze.

– To ważne, żeby pokazać rzeczywisty obraz systemu i rozmawiać o nim na podstawie faktów, a nie opinii. Potrzebowaliśmy narzędzia, które da nam pełen wgląd i docelowo posłuży wszystkim zainteresowanym: pacjentom, szpitalom, Narodowemu Funduszowi Zdrowia, resortowi zdrowia i Ministerstwu Finansów. Dlatego stworzyliśmy te mapy – po to, by dyskusję oprzeć na konkretach, a na ich podstawie podejmować decyzje i wyciągać wnioski – tłumaczy prof. Więckowska.

Gdy w 2013 r. powstawał departament analiz, szeroki dostęp do baz informacyjnych posiadał jedynie NFZ. Ministerstwo Zdrowia potrzebowało zatem własnego rozwiązania do gromadzenia i analizy wiedzy o całym sektorze. Od tamtego czasu główne założenia projektu pozostają niezmienne, ewoluowało jednak podejście do samych danych i technik analitycznych.

– Ponad dekadę temu powszechnie powątpiewano, czy w zarządzaniu ochroną zdrowia można wyciągać wnioski na przyszłość na podstawie danych, wyliczeń czy modelowania matematycznego. Dziś nikt tego nie kwestionuje – podkreśla prof. Więckowska.

Zwiększyła się przy tym szczegółowość gromadzonych informacji, a także zakres i forma ich publikacji.

– Pierwsze mapy były kilkusetstronicowymi papierowymi dokumentami pełnymi szczegółowych tabel. Ich lektura była znacznie trudniejsza – wspomina dyrektor.

Obecnie na mapy składają się dwa elementy:

• obwieszczenie ministra zdrowia (obejmujące podsumowanie analiz i kierunki działań na kolejny okres),
• otwarta aplikacja internetowa.

W przyszłości serwis ma umożliwiać pacjentom łatwe wyszukiwanie między innymi szpitali specjalizujących się w konkretnych świadczeniach. Dokumenty są przygotowywane na pięcioletnie cykle i aktualizowane co roku. Opublikowane w 2025 roku analizy posłużyły do opracowania Krajowego Planu Transformacji, który określa działania na lata 2027–2031, odpowiednio do zdiagnozowanych potrzeb.

Nowa klasyfikacja placówek medycznych

W tym roku mapy zostały uzupełnione o dodatkowy element – schemat zabezpieczenia opieki szpitalnej. Obejmuje on wszystkie szpitale mające umowy z NFZ. Analizy przeprowadzono z uwzględnieniem kryteriów ustalonych z konsultantami krajowymi i wojewódzkimi w poszczególnych dziedzinach. Najczęściej dotyczą one rocznej liczby hospitalizacji (ogółem lub związanych z określonymi chorobami) bądź liczby wykonanych procedur, a także odległości, jaką trzeba pokonać do najbliższego oddziału określonego typu. W analizie dostępności przyjęto maksymalny czas dojazdu samochodem wynoszący 60 minut.

– Schemat powstał na bazie analiz, konsultacji i modelowania matematycznego. Uwzględniliśmy potencjał poszczególnych oddziałów oraz prognozowane przepływy pacjentów – podkreśla prof. Więckowska.

Analizowane punkty udzielania świadczeń podzielono na grupy:

• spełniające warunki,
• niezbędne ze względu na dostępność czasową (których utrzymanie jest uzasadnione potrzebami lokalnymi),
• do obserwacji (gdzie zabrakło niewiele do spełnienia wymogów; okres obserwacji potrwa dwa lata, po czym nastąpi ponowna ocena),
• uzupełniające (niewypełniające przyjętych kryteriów).
  

– W przypadku kategorii „uzupełniające” konieczne jest indywidualne podejście ze strony podmiotów odpowiedzialnych za bezpieczeństwo zdrowotne mieszkańców w danym regionie – zaznacza dyrektor.

Schemat zabezpieczenia opieki szpitalnej ma służyć menedżerom i organom założycielskim w planowaniu reorganizacji.

– To nie zastępuje decyzji zarządczych, ale sprawia, że nie są one podejmowane po omacku – wskazuje prof. Więckowska i dodaje, że platforma pozwala również przeanalizować otoczenie rynkowe placówki, dostarczając danych o wszystkich podmiotach finansowanych z publicznych środków w regionie.

Nowoczesne szpitalnictwo i finansowanie ryczałtowe

Celem prowadzonych prac jest wypracowanie rozwiązań dopasowanych do potrzeb zdrowotnych populacji, ze szczególnym uwzględnieniem faktu, że lecznictwo szpitalne generuje największe koszty w systemie. Modernizacja szpitalnictwa polega przy tym na odejściu od utożsamiania szpitala wyłącznie z bazą łóżkową.

– Nowoczesny szpital to nie tylko budynek i łóżka, lecz także rozbudowane poradnie, kompleksowa rehabilitacja oraz opieka zdalna. Łóżka mają stanowić zabezpieczenie dla świadczeń wymagających doświadczonego personelu, jednak jak największa część opieki powinna być realizowana blisko miejsca zamieszkania pacjenta lub w jego domu – podsumowuje Więckowska.

Narzędzie nie służy do centralnego sterowania szpitalami, lecz ma dostarczyć wojewodom i samemu lecznicom informacji niezbędnych do wyboru kierunków działań. Jednocześnie prof. Więckowska podkreśla, że przy podejmowaniu decyzji o restrukturyzacji, zmianie profilu czy wygaszaniu oddziałów kluczowe powinny być potrzeby pacjentów. Zaznacza, że w planach resortu jest ustalenie ryczałtowej płatności dla małych oddziałów, które są niezbędne ze względów geograficznych, ale nie utrzymają się, jeśli będą finansowane wyłącznie za udzielane świadczenia. Dotyczy to między innymi położnictwa i pediatrii.

Elektroniczne wersje map potrzeb zdrowotnych publikowane są od 2019 r. na ogólnodostępnej platformie Bazy Analiz Systemowych i Wdrożeniowych na stronie internetowej basiw.mz.gov.pl, gdzie ukazują się również ich kolejne aktualizacje.