Polskie badaczki pokazały, jak smog wpływa na ryzyko zgonów

O wynikach swoich badań Strużewska i Jagiełło przypomniały przy okazji Dnia Ziemi obchodzonego 22 kwietnia. Wyniki ukazało się pod koniec grudnia 2025 r. na łamach „Journal of Environmental Health Science and Engineering”.  –  Zanieczyszczenia powietrza w miastach pyłem drobnym (PM2.5) i dwutlenkiem azotu odpowiadają za tysiące przedwczesnych zgonów w rocznie – komentują.

Badaczki przeanalizowały długoterminowy (lata 2010-2019) wpływ zanieczyszczenia powietrza na zdrowie mieszkańców w 13 największych miastach Polski, uwzględniając narażenie osób powyżej 30. roku życia na zanieczyszczenia powietrza. Wykorzystały do tego celu bazy Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (GIOŚ), dotyczące średniorocznych stężeń pyłu zawieszonego o średnicy 2,5 mikrometra (PM2.5) oraz stężeń dwutlenku azotu, a także dane demograficzne i zdrowotne GUS. Analiza została wykonana z wykorzystaniem narzędzia (AirQ plus), opracowanego i rekomendowanego przez Światową Organizację Zdrowia (WHO).

Przedwczesne zgony spowodowane zanieczyszczeniem powietrza problemem dla zdrowia publicznego

Pył drobny (PM2.5) był przyczyną średnio od 7 do 10 proc. wszystkich przedwczesnych zgonów w analizowanych aglomeracjach, przy czym w Krakowie i Katowicach odsetek ten był wyższy i wynosił 12-14 proc. W latach 2010-2019 w większości analizowanych miast obserwowano stopniowy spadek stężeń PM2.5, co przełożyło się na zmniejszenie udziału przedwczesnych zgonów związanych z długotrwałą ekspozycją na ten zanieczyszczający czynnik o około 5 proc.

W tym samym okresie wpływ dwutlenku azotu (NO2) na śmiertelność był mniejszy i bardziej zróżnicowany przestrzennie – odpowiadał za około 5–8 proc. przedwczesnych zgonów. W części miast wykazywał trend spadkowy. – W skali całej Polski przedwczesne zgony spowodowane zanieczyszczeniem powietrza stanowią poważny problem zdrowia publicznego, którego koszty ekonomiczne znacznie przekraczają koszty działań zaradczych – mówi dr hab. Joanna Strużewska, kierownik Zakładu Modelowania Atmosfery i Klimatu w IOŚ-PIB. Zwraca uwagę, że problem ten był analizowany w ramach projektu ReduCOST - „Ocena potencjału redukcji emisji zanieczyszczeń powietrza i kosztów działań redukcyjnych, z uwzględnieniem aspektów techniczno-technologicznych, finansowych i społecznych – pilotaż”.

Alergia na pyłki nasila się przez zanieczyszczenie powietrza– Objawy alergii na pyłek brzozy, ale też innych drzew, np. leszczyny i olchy, pylących wczesną wiosną, nasilają się, kiedy wzrasta zanieczyszczenie powietrza pyłem PM2,5 – mówi alergolog prof. Ewa Czarnobilska, kierownik Zakładu Alergologii Klinicznej i Środowiskowej Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Jak szacują badaczki, każdy spadek stężenia PM2.5 o jeden mikrogram na metr sześcienny przekłada się na dziesiątki unikniętych przedwczesnych zgonów rocznie w każdym mieście. W analizowanym przez ekspertki okresie do spadku stężeń PM2.5 i względnej stabilizacji poziomów NO2 w części polskich aglomeracji przyczyniły się m.in. ograniczenia stosowania paliw stałych w ogrzewaniu indywidualnym, rozwój odnawialnych źródeł energii czy inwestycje w transport publiczny. Jednocześnie w tym okresie liczba zarejestrowanych samochodów wzrosła w badanych miastach o 20–30 proc., co mogło przyczynić się do braku wyraźnego trendu spadkowego stężeń NO2. 

Interaktywna mapa z oceną skutków zdrowotnych zanieczyszczeń

Paulina Jagiełło poinformowała, że planowane jest udostępnienie wyników oceny skutków zdrowotnych zanieczyszczeń powietrza w formie interaktywnej mapy, w ramach Krajowego Programu Współpracy Serwisu Obserwacji Atmosfery CAM NCP. – Użytkownicy będą mogli wybrać rodzaj zanieczyszczenia – PM2.5 lub NO2 – oraz odpowiadający wskaźnik zdrowotny: liczbę przedwczesnych zgonów spowodowanych stężeniami danego zanieczyszczenia lub liczbę utraconych lat życia – wyjaśnia badaczka. Analizy obejmą lata 2014-2023 i pozwolą na kompleksową ocenę wpływu jakości powietrza na zdrowie mieszkańców Polski oraz na planowanie skutecznych działań poprawiających bezpieczeństwo zdrowotne populacji. 

Przeczytaj także: „Zanieczyszczenie powietrza a podtypy nowotworów płuca”