Psychogastroenterologia jako odpowiedź na systemowe wyzwania ochrony zdrowia

Badania wskazują, że nawet około 40 proc. dorosłej populacji doświadcza objawów związanych z zaburzeniami osi jelito-mózg. Relacja pomiędzy funkcjonowaniem przewodu pokarmowego, zdrowiem psychicznym i jakością życia ma zatem nie tylko wymiar kliniczny, ale również ekonomiczny i organizacyjny.

System ochrony zdrowia w Polsce stoi dziś przed wyzwaniem skutecznego leczenia chorób przewlekłych, które coraz częściej wymagają podejścia wykraczającego poza klasyczny model interwencji medycznej. Jednym z obszarów, w których te ograniczenia są szczególnie widoczne, jest gastroenterologia, a zwłaszcza opieka nad pacjentami z zaburzeniami osi jelito-mózg oraz nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit.

Ograniczenia klasycznego modelu leczenia a potrzeba zmian

Przewlekłe choroby gastroenterologiczne coraz częściej ujawniają, że skuteczne leczenie nie zawsze kończy się na opanowaniu stanu zapalnego. U wielu pacjentów objawy utrzymują się mimo remisji choroby podstawowej, wpływając na codzienne funkcjonowanie.

Zdaniem ekspertów odpowiedzią na te wyzwania powinien być rozwój opieki koordynowanej, opartej na współpracy lekarzy, psychologów i dietetyków oraz na biopsychospołecznym rozumieniu choroby.

- Dążymy do tego, aby powstał model opieki koordynowanej, w którym razem z dietetykami i psychologami możemy zapewnić pacjentom holistyczne wsparcie. Model opieki koordynowanej dotyczy przede wszystkim osób z nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit - nawet po uzyskaniu remisji zaburzenia osi jelito-mózg u wielu z nich się utrzymują. Dlatego wsparcie psychologiczne w takim modelu opieki jest niezwykle istotne - podkreśla prof. Wojciech Marlicz, internista i gastroenterolog.

Z perspektywy podmiotów leczniczych może to oznaczać konieczność inwestowania w nowe kompetencje zespołów medycznych, które pozwalają skuteczniej prowadzić pacjentów z chorobami przewlekłymi, ograniczać nadmierne wykorzystanie świadczeń oraz poprawiać długoterminowe efekty leczenia.

Psychogastroenterologia - interdyscyplinarne podejście do pacjenta

W odpowiedzi na te potrzeby coraz większego znaczenia nabiera psychogastroenterologia, czyli interdyscyplinarne podejście do pacjentów z zaburzeniami osi jelito-mózg. Jej celem nie jest zastępowanie leczenia farmakologicznego, lecz jego uzupełnienie o narzędzia wspierające radzenie sobie z objawami, stresem oraz obciążeniem emocjonalnym towarzyszącym chorobie przewlekłej.

- Psychogastroenterologia jest odpowiedzią na realne potrzeby pacjentów zmagających się z zaburzeniami osi mózg-jelito. Chodzi o poprawę ich codziennego funkcjonowania i wsparcie w radzeniu sobie, nie tylko ze stresem zewnętrznym (m.in. presją otoczenia), który towarzyszy im każdego dnia, ale także z trudnościami w funkcjonowaniu psychicznym, związanymi z nieadaptacyjnym myśleniem i regulacją emocji. Współpraca psychogastroenterologa, dietetyka i lekarza gastroenterologa daje szansę na objęcie pacjenta całościową opieką - zaznacza dr Anna Kaźmierczak-Mytkowska, psycholog kliniczny i psychoterapeuta z Centrum CBT.

W praktyce może się to przełożyć na lepsze rozumienie przyczyn utrzymywania się objawów, bardziej efektywną komunikację z pacjentem oraz skuteczniejszą współpracę w procesie leczenia, co sprzyja poprawie jakości życia i codziennego funkcjonowania pacjentów.

Jak podkreśla profesor Wojciech Marlicz, zmiana podejścia do leczenia nie jest już kwestią wyboru:

- Psychogastroenterologia przestaje być trendem, a staje się koniecznością. Trwają prace nad nową wersją kryteriów rzymskich definiujących zaburzenia osi jelito-mózg i już dziś, w mojej ocenie, bardzo wyraźnie pokazują one kierunek w stronę bardziej zintegrowanej opieki. Mówimy o podejściu, które wykracza poza samą farmakoterapię i obejmuje trzy kluczowe obszary wsparcia pacjenta: leczenie farmakologiczne, interwencje dietetyczne oraz wsparcie psychologiczne - wyjaśnia.

Od teorii do praktyki - rozwój kompetencji specjalistów

Rosnące znaczenie psychogastroenterologii znajduje odzwierciedlenie nie tylko w praktyce klinicznej, ale również w programach kształcenia specjalistów.

- Mówiąc o psychogastroenterologii, mówimy o integracji myślenia o wpływie sfery psychicznej na schorzenia układu pokarmowego oraz o osi mózg-jelito. Tego przede wszystkim uczymy naszych kursantów: szerokiego, biopsychospołecznego spojrzenia na pacjenta, które uwzględnia nie tylko czynniki medyczne i biologiczne, ale także psychologiczne, rodzinne, społeczne i środowiskowe -  podkreśla prof. Anita Bryńska, lekarz, psychiatra dzieci i młodzieży, certyfikowany psychoterapeuta oraz superwizor-dydaktyk Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej.

Istotnym elementem tego podejścia jest również umiejętność identyfikowania czynników predysponujących, wyzwalających i podtrzymujących objawy oraz dobór adekwatnych strategii terapeutycznych, w tym technik wywodzących się z terapii poznawczo-behawioralnej, w tym terapii akceptacji i zaangażowania.

Kurs psychogastroenterologii to inwestycja w jakość opieki?

W styczniu 2026 roku zakończyła się pierwsza w Polsce edycja kursu psychogastroenterologii, który uzyskał rekomendację Polskie Towarzystwo Gastroenterologii. Dyplomy ukończenia programu odebrało 60 absolwentów – lekarzy, psychologów, psychoterapeutów i dietetyków. Obecnie trwa rekrutacja do II edycji kursu.

Program, organizowany przez Centrum CBT Edu - członka Związku Pracodawców dla Zdrowia - został opracowany w oparciu o aktualne europejskie i międzynarodowe dane naukowe oraz standardy wypracowane m.in. przez Rome Foundation i inicjatywę DISCOvERIE.

Zakres kompetencji rozwijanych w ramach kursu obejmuje m.in. biopsychospołeczne rozumienie zaburzeń osi jelito-mózg, psychoedukację i wsparcie zmiany stylu życia, postępowanie z objawami i stresem w chorobach przewlekłych, identyfikację i modyfikację mechanizmów poznawczo-behawioralnych oraz pracę w modelu opieki koordynowanej. Kompetencje potwierdzane są certyfikatem ukończenia kursu.

Wspólny kierunek rozwoju systemu ochrony zdrowia

Rozwijanie interdyscyplinarnych kompetencji kadr medycznych, wdrażanie modeli opieki koordynowanej oraz inwestowanie w jakość leczenia chorób przewlekłych wpisują się w długofalowe cele systemowe: poprawę efektywności ochrony zdrowia, racjonalne wykorzystanie zasobów oraz realne wsparcie pacjentów w powrocie do aktywności społecznej i zawodowej.

Przeczytaj także: „Ustawa o zawodzie psychologa przyjęta przez Sejm”; „Dla żołnierza pomoc psychologa to oznaka słabości”; „Gastroenterologia staje się królową nauk ►”