Szpitale leczenia planowego, ich rola w modelu Polski System Zdrowia PSZ® i modelach europejskich

Korzyści, jakie powstają w wyniku wdrożenia takich rozwiązań systemowych, obejmują:

• skrócenie kolejek do leczenia planowego,
• wyższą efektywność szpitali,
• lepsze wyniki leczenia i niższe koszty za epizod opieki (VBHC).

Co Polska może zaczerpnąć z tych doświadczeń?

Dlaczego Europa stawia na szpitale leczenia planowego?

Tradycyjny model szpitala, w którym na jednym kampusie funkcjonują zarówno oddziały ratunkowe, jak i planowe, ma fundamentalną wadę: procedury planowe są stale przekładane na rzecz przypadków nagłych. W sytuacjach kryzysowych to pacjenci oczekujący na planowe świadczenia płacą najwyższą cenę, czekając miesiącami na operację.

Odpowiedzią na ten problem są szpitale leczenia planowego (elective care hubs/planned care centres) – wyspecjalizowane placówki, w których zabiegi są chronione przed zakłóceniami ze strony opieki ratunkowej. Trend ten zyskuje na sile w całej Europie, a doświadczenia poszczególnych państw dostarczają cennych lekcji dla Polski.

Wielka Brytania – lider wdrażania Surgical Hubs

Wielka Brytania reprezentuje najbardziej zaawansowany przykład transformacji w kierunku szpitali leczenia planowego. Narodowa Służba Zdrowia (NHS) rozwija sieć Surgical Hubs – wydzielonych centrów chirurgii planowej, które działają na osobnych kampusach lub w odrębnych strefach szpitalnych.

Skala inwestycji

Obecnie w Anglii działa 123 hubów chirurgicznych, z czego 22 otwarto po zmianie rządu. Docelowo ma ich powstać około 160. Rząd przeznaczył ponad 6 mld funtów dodatkowych inwestycji kapitałowych na pięć lat z przeznaczeniem na nową diagnostykę oraz opiekę planową i ratunkową.

Zasada działania

Huby chirurgiczne dysponują wyodrębnionymi salami operacyjnymi oraz osobnym personelem. Zabezpiecza to procedury przed odwoływaniem w ostatniej chwili z powodu nagłych hospitalizacji. Placówki te koncentrują się na zabiegach o dużej objętości i niskiej złożoności, takich jak usuwanie zaćmy, operacje przepuklin czy endoprotezoplastyka stawu biodrowego lub kolanowego, ale realizują również planowe operacje kardiochirurgiczne czy neurologiczne.

Standardy jakości

Zgodnie z wytycznymi programu GIRFT (getting it right first yime), huby powinny działać sześć dni w tygodniu przez 48 tygodni w roku, realizując 2,5 sesji czterogodzinnych dziennie przy wykorzystaniu sal operacyjnych na poziomie co najmniej 85 proc.

Efekty

Oddzielenie usług planowych od nagłych poprawia wyniki leczenia pacjentów i zmniejsza presję na tradycyjne szpitale. Dedykowane i chronione huby chirurgiczne zmieniają sposób, w jaki tamtejszy system ochrony zdrowia świadczy opiekę planową.

Przykładowo, w Royal Cornwall Hospital Trust utworzono wydzielony oddział z siedmioma łóżkami dla pacjentów po zabiegach niewymagających intensywnej rekonwalescencji, ale o złożonych potrzebach zdrowotnych. Pacjenci przebywają tam do 48 godzin, co pozwoliło placówce uniknąć odwoływania zabiegów przez całą zimę i zwiększyć przepustowość planową.

Walia – 145 mln funtów na 10 hubów

Walia idzie w ślady Anglii, uruchamiając program budowy do dziesięciu hubów opieki planowej.

Rząd walijski przeznaczył na ten cel 145 mln funtów. Powołano Ekspercką Grupę ds. Opieki Planowej pod kierownictwem niezależnego przewodniczącego. Jej zadaniem jest określenie liczby, lokalizacji i modelu operacyjnego hubów na podstawie doświadczeń walijskich, brytyjskich oraz międzynarodowych.
Jak podkreślił minister zdrowia Walii Mabon ap Gwynfor, zwiększenie przepustowości planowej chirurgii i diagnostyki oraz skrócenie długich kolejek poprzez oddzielenie opieki planowej od presji ratunkowej to kluczowy priorytet

Planuje on również przekierowanie znacznych środków ze szpitali na opiekę ambulatoryjną i lekarzy rodzinnych, co stanowi istotny element analogiczny do polskiej propozycji reformy.

Irlandia – Elective Hospitals jako narodowa sieć

Irlandia przyjęła dwufazową strategię:

• Sieć surgical hubs – etap początkowy, mający zaspokoić średnioterminowy popyt i zwiększyć przepustowość.
• Sieć elective treatment centres (elective hospitals) – docelowe centra w Galway, Cork i Dublinie.

Placówki te są przeznaczone wyłącznie dla pacjentów jednodniowych lub kilkudniowych – nie świadczą opieki ostrej ani ratunkowej. Istniejące dowody z innych krajów potwierdzają, że oddzielenie opieki planowej od nagłej prowadzi do poprawy jakości świadczeń dla wszystkich pacjentów.

W Irlandii Północnej działają już trzy Elective Care Centres, które zapewniają dedykowane zasoby dla mniej skomplikowanych zabiegów planowych. Działają jako narzędzie zwiększania wydajności i niezawodności usług, redukując listy oczekujących.

Dania – centralizacja i elastyczność

Dania przeszła radykalną transformację systemu szpitalnego, konsolidując w ramach reformy z 2007 roku liczbę szpitali świadczących usługi w stanach nagłych z 40 do 20. Część mniejszych placówek przekształcono w centra usług ambulatoryjnych.

Duński Urząd Zdrowia przygotował propozycję zmodyfikowanego planu specjalistycznego, który od stycznia 2026 roku obejmuje 37 procedur możliwych do wykonania w ramach niespecjalistycznego leczenia szpitalnego – zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym. Celem jest zapewnienie wysokiej jakości leczenia poprzez koncentrację wybranych specjalności w mniejszej liczbie jednostek o odpowiednim doświadczeniu personelu i wyposażeniu.

Nowy model daje regionom większą elastyczność w alokacji lub przenoszeniu procedur między szpitalami oraz do dostawców prywatnych, pod warunkiem utrzymania standardów jakości.

Inne kraje europejskie – modele hybrydowe

Holandia opiera się na modelu regulowanej konkurencji, w którym ubezpieczyciele negocjują ze szpitalami kontrakty na zabiegi planowe. Kolejka oczekujących jest centralnie monitorowana. Wprowadzenie konkurencji między płatnikami w tym obszarze jest możliwe również w Polsce – Narodowy Fundusz Zdrowia mógłby ogłaszać konkurs na realizację określonej liczby zabiegów (na podstawie długości listy oczekujących), a firmy ubezpieczeniowe składałyby oferty obejmujące wykonanie zabiegów w wybranych szpitalach oraz obsługę pacjentów prywatnych i zagranicznych. Podobny system zakłada model Polskiego Systemu Zdrowia.

Po co to?

Główne cele i działania planowanej transformacji:

• kolejki oczekujących – natychmiastowym priorytetem jest skrócenie czasu oczekiwania pacjentów i całkowita likwidacja kolejek w leczeniu ambulatoryjnym.
  
• zmiana finansowania – planuje się przekierowanie części funduszy ze szpitali bezpośrednio do przychodni lekarzy POZ,
• prognozowanie – system przewiduje prognozy liczby zabiegów na 5–10 lat, a pacjenci są kwalifikowani według horyzontu czasowego oczekiwania.

Szwecja wprowadziła gwarancję czasu oczekiwania – pacjenci mają prawo do leczenia w ciągu 90 dni (z propozycjami skrócenia tego okresu do 30 dni). Jeśli gwarancja nie zostanie dotrzymana, pacjent może skorzystać z prawa do leczenia w innym kraju UE.

Niemcy przechodzą reformę szpitalną, w której kraje związkowe będą sterować opieką za pomocą 61 grup usług (Leistungsgruppen) zamiast planowania opartego na liczbie łóżek. W przypadku zabiegów planowych system oferuje pacjentom ubezpieczenia ustawowego swobodny wybór szpitala.

Włochy (Lombardia) rozszerzyły godziny pracy szpitali na wieczory i weekendy – początkowo dla diagnostyki (MRI, CT), a następnie dla konsultacji specjalistycznych.

Wnioski dla Polski

Polska utrzymuje wskaźnik 6,3 łóżka na 1000 mieszkańców wobec średniej OECD wynoszącej 4,2, przy obłożeniu rzędu 65 proc. – o ponad 20 punktów procentowych niższym od poziomu uznawanego za optymalny.

Doświadczenia europejskie wskazują trzy kluczowe kierunki zmian dla Polski:

• oddzielenie opieki planowej od ratunkowej – tworzenie Surgical Hubs lub Elective Hospitals świadczących wyłącznie zabiegi planowe i chronionych przed odwoływaniem procedur,
• koncentracja zabiegów – przeniesienie części procedur ze szpitali powiatowych do wyspecjalizowanych centrów planowych, co zwiększy efektywność i poprawi wyniki kliniczne,
• zmiana modelu finansowania – odejście od rozliczania pojedynczych procedur na rzecz ryczałtu za pakiet usług (zabieg + rehabilitacja), z premiowaniem jakości i efektywności.
  

Nowe przepisy w Polsce umożliwiają już szpitalom – za zgodą prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia – zamianę trybu pełnej hospitalizacji na leczenie planowe, jednodniowe lub stacjonarną opiekę długoterminową.

To krok w dobrym kierunku, jednak konieczna jest systemowa strategia i odpowiednie regulacje ustawowe – na wzór brytyjskich Surgical Hubs czy irlandzkich Elective Hospitals. Sama zmiana sposobu finansowania narzucana przez NFZ nie jest wystarczającym impulsem do przeprowadzenia głębokiej transformacji.
Europa pokazuje, że szpitale leczenia planowego to nie eksperyment, lecz sprawdzony model. Czas, aby Polska dołączyła do tego grona.

Szpitale leczenia planowego w modelu Polskiego Systemu Zdrowia (PSZ) – propozycja

Model Polskiego Systemu Zdrowia (PSZ) mojego autorstwa opiera się na trzech zintegrowanych filarach organizacyjnych, które mają odwrócić piramidę świadczeń i zapewnić pacjentom szybki, sprawiedliwy dostęp do opieki. Obok zintegrowanej opieki ambulatoryjnej i zintegrowanej specjalistycznej medycyny ratunkowej trzecim kluczowym filarem są szpitale leczenia planowego (SLP).

Czym są SLP w modelu PSZ?

W przeciwieństwie do szpitali ratunkowych, które muszą utrzymać stałą gotowość do całodobowej interwencji, szpitale leczenia planowego to placówki skoncentrowane wyłącznie na zaplanowanych procedurach – od chirurgii jednego dnia, przez skomplikowane zabiegi planowe, po rehabilitację i leczenie długoterminowe.

W modelu PSZ publiczne i prywatne szpitale o różnych poziomach referencyjności mogą współpracować w ramach jednej sieci.

Kluczowa zasada stanowi, że pacjent trafia do szpitala tylko wtedy, gdy naprawdę wymaga hospitalizacji – a nie dlatego, że wcześniejsze ogniwa systemu zawiodły i próbuje ominąć kolejkę do badania możliwego do wykonania w trybie ambulatoryjnym.

Finansowanie – konkursy ofert i premie za jakość

SLP w modelu PSZ są finansowane w sposób premiujący jakość oraz krótki czas oczekiwania. Zamiast rozliczania pojedynczych procedur przewidziano:

• konkursy ofert na pakiety świadczeń (na przykład zabieg plus rehabilitacja) – szpitale konkurują kompleksowością i ceną, a nie liczbą wykonanych procedur,
• premie za jakość i krótki czas oczekiwania – dodatkowe środki finansowe dla placówek osiągających najlepsze wyniki kliniczne i skutecznie skracających kolejki.
  

Miejsce SLP w architekturze PSZ

SLP stanowią integralną część szerszej struktury, która obejmuje również:

• zintegrowaną opiekę ambulatoryjną (ZOA) – POZ, jednodniową diagnostykę zintegrowaną (badania plus konsultacje specjalistyczne), chirurgię jednego dnia, telemedycynę i rehabilitację,
• zintegrowaną specjalistyczną medycynę ratunkową (ZSMR) – szpitalne oddziały ratunkowe, zespoły ratownictwa medycznego oraz całodobową diagnostykę stanów nagłych.
  

Efektem jest system, w którym pacjent nie dryfuje między placówkami, a jego ścieżka – od profilaktyki, przez diagnostykę, po ewentualny zabieg planowy i leczenie – jest spójna oraz skoordynowana.

Dlaczego to rozwiązanie jest potrzebne?

Przede wszystkim stanowi propozycję kompletną, całościową i przejrzystą dla pacjentów oraz interesariuszy. Jest uporządkowane i gotowe na implementację narzędzi sztucznej inteligencji (AI), ponieważ cyfryzacja wymaga ładu organizacyjnego. Zmierza do wdrożenia medycyny proaktywnej, zarządzającej zdrowiem populacji przez profesjonalnego operatora systemowego, a nie jedynie płatnika. Gwarantuje apolityczność systemu oraz rozwój oparty na profesjonalizacji, a nie na sporach politycznych.

Kluczem do likwidacji kolejek nie jest przenoszenie pacjentów do sektora prywatnego, lecz przebudowa systemu publicznego w kierunku określonym w modelu Polski System Zdrowia.

Szpitale leczenia planowego tworzące sieć SLP pozwalają na:

• odciążenie szpitali ratunkowych poprzez rozdzielenie zabiegów planowych od przypadków nagłych,
• zwiększenie przepustowości dzięki koncentracji na procedurach planowych,
• skrócenie czasu oczekiwania poprzez dedykowane zasoby i finansowanie premiujące terminowość,
• przekształcenie mniejszych szpitali przy jednoczesnej koncentracji SOR-ów oraz zabiegów specjalistycznych w jednostkach o większym potencjale i zasobach.
  

Zmiany te powinny opierać się na dokładnych analizach i wyliczeniach, uwzględniając optymalizację ścieżki pacjenta oraz uwarunkowania lokalne.

SLP w modelu PSZ to spójna koncepcja oparta na doświadczeniach brytyjskich Surgical Hubs i reform duńskich, dostosowana do polskich realiów.

Artykuł prof. dr. hab. n. med. Mieczysława Pasowicza, MD, PhD, FACC, FESC, z Instytutu Medycyny Innowacyjnej.

Oświadczenie o konflikcie interesów – prof. dr hab. n. med. Mieczysław Pasowicz jest twórcą koncepcyjnego modelu PSZ i założycielem Instytutu Medycyny Innowacyjnej. Wszelkie prawa do szczegółów implementacyjnych, algorytmów i modeli operacyjnych stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa instytutu i są prawnie chronione. Nie zgłoszono innych konfliktów interesów.

Zintegrowany System Medycyny Ratunkowej jako odpowiedź na zagrożenia systemowe – czy grozi nam paraliż SOR-ów w szpitalach powiatowych?Polski system ochrony zdrowia zmaga się z wyzwaniami: starzeniem się społeczeństwa, narastającą wielochorobowością, niedoborem kadr i rosnącymi kosztami nowoczesnych terapii. Sytuacja ta wymusza fundamentalną zmianę. Prof. Mieczysław Pasowicz, autor koncepcji Polskiego Systemu Zdrowia (PSZ)®, proponuje przebudowę medycyny ratunkowej – kluczowego filaru opieki – jako pierwszy etap transformacji systemowej.