Przełomowy raport o szpiczaku plazmocytowym ►
Marek Augustyn podkreślił, że dzięki wykorzystaniu danych fundusz zyskał możliwość realnej oceny leczenia szpiczaka plazmocytowego w Polsce, co pozwala lepiej planować strategie refundacyjne i optymalizować ścieżki terapeutyczne. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia mówił o tym podczas VI edycji konferencji Priorities and Challenges in Polish and European Drug Policy.
Narodowy Fundusz Zdrowia opublikował raport „NFZ o zdrowiu. Szpiczak plazmocytowy – analiza programu lekowego”, w którym przedstawiono dane o leczeniu szpiczaka plazmocytowego w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem programu lekowego B.54 (dane epidemiologiczne, ścieżki leczenia pacjentów i najważniejsze wskaźniki opisujące proces leczenia chorych w programie) – raport w całości znajduje się na dole artykułu.
O chorobie
Szpiczak plazmocytowy jest chorobą nowotworową, w której nadmiernie mnożą się i gromadzą tzw. komórki plazmatyczne, powstałe z przekształcenia limfocytów B w odpowiedzi na bodziec zewnętrzny. Stanowi około 1 proc. wszystkich nowotworów złośliwych i około 14 proc. nowotworów układu krwiotwórczego.
Raport stanowi kompleksowe opracowanie, które powstało dzięki wykorzystaniu danych rzeczywistych (real world evidence – RWE). Jest to jedno z pierwszych tak szczegółowych zestawień, analizujących ścieżki terapeutyczne pacjentów w Polsce, wykraczając poza standardowe badania kliniczne.
Najważniejsze wnioski z raportu:
- Systematycznie zwiększa się liczba chorych żyjących ze zdiagnozowanym szpiczakiem plazmocytowym. W pierwszej połowie 2023 r. leczono ok. 5,5 tys. pacjentów, natomiast w pierwszej połowie 2025 r. liczba ta wzrosła do ponad 6,7 tys.
- Liczba nowych zachorowań pozostaje na relatywnie stabilnym poziomie, oscylując wokół 2,1 tys. przypadków rocznie.
- Średni wiek pacjentów rozpoczynających terapię w ramach programu lekowego wzrósł (z ok. 65,6 roku w 2023 r. do ok. 67,8 roku w 2025 r.), co wskazuje na większy udział osób starszych w programie.
- Program B.54 obejmuje coraz większą grupę chorych. Liczba pacjentów leczonych w jego ramach zwiększyła się znacząco w ciągu analizowanego okresu (z 1624 w pierwszej połowie 2023 r. do 3459 w pierwszej połowie 2025 r.), przy jednoczesnym spadku liczby chorych leczonych wyłącznie w ramach standardowej chemioterapii.
- Zmieniają się preferowane schematy leczenia. O ile w 2023 r. najczęstszym wyborem był schemat DVd, o tyle od 2024 r. dominującą rolę przejął nowocześniejszy schemat DRd. Wprowadzono również nowoczesne terapie, takie jak przeciwciała bispecyficzne (na przykład teklistamab, elranatamab, talkwetamab).
- Liczba podań leków w programie B.54 podwoiła się w ciągu dwóch lat (z ok. 13 tys. w pierwszej połowie 2023 r. do ponad 26 tys. w pierwszej połowie 2025 r.).
- Wartość refundacji świadczeń w omawianym obszarze wzrosła do 481 mln zł (dane za pierwszą połowę 2025 r.), z czego 73 proc. stanowią koszty samych programów lekowych i chemioterapii.
O raporcie „Menedżer Zdrowia” rozmawiał podczas VI edycji konferencji Priorities and Challenges in Polish and European Drug Policy z Markiem Augustynem, zastępcą prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia.
Przedstawiciel funduszu ocenił dokument jako przełomowy.
Marek Augustyn podkreślił, że dzięki wykorzystaniu danych fundusz zyskał możliwość realnej oceny wyników leczenia, co pozwala lepiej planować strategie refundacyjne i optymalizować ścieżki terapeutyczne, a wnioski z raportu potwierdzają, że nowoczesne terapie przynoszą wymierne efekty kliniczne, szczególnie w grupach pacjentów, którzy wcześniej mieli ograniczone opcje terapeutyczne (na przykład osoby niekwalifikujące się do przeszczepienia szpiku).
Wypowiedź eksperta poniżej, pod wideo dalsza część tekstu.
Nie tylko szpiczak
Czy można spodziewać się kolejnych?
– Tak, to tylko kwestia czasu – zapowiedział.
Dokument w całości poniżej.
Komentarze ekspertów
- Prof. dr hab. n. med. Ewa Lech-Marańda, konsultant krajowa w dziedzinie hematologii
Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że analiza danych płatnika publicznego umożliwia ocenę realnych rezultatów leczenia w skali populacyjnej, wykraczając poza ramy kontrolowanych badań klinicznych i dostarczając wiedzy o rzeczywistych ścieżkach terapeutycznych pacjentów.
Z perspektywy systemowej kluczowe znaczenie ma obserwowany efekt zdrowotny osiągany w populacjach dotychczas obarczonych największymi niezaspokojonymi potrzebami medycznymi, w szczególności wśród pacjentów niekwalifikujących się do procedury przeszczepienia autologicznych krwiotwórczych komórek macierzystych. Dane raportowe wskazują, że rozszerzenie dostępu do nowoczesnych terapii już na wczesnych etapach leczenia istotnie modyfikuje naturalny przebieg choroby, co potwierdza zasadność długofalowego inwestowania w innowacyjne rozwiązania terapeutyczne w ramach programów lekowych.
Raport potwierdza również istotną rolę danych administracyjnych jako substytutu specjalnych rejestrów klinicznych w obszarach, w których takie rejestry nie funkcjonują. Pomimo znanych ograniczeń, dane NFZ pozwalają na identyfikację sekwencji leczenia oraz ocenę spójności praktyki klinicznej w skali kraju. W tym ujęciu program lekowy B.54. staje się nie tylko narzędziem finansowania terapii, lecz także platformą generowania real-world evidence wspierającego proces decyzyjny.
Istotnym aspektem systemowym jest potencjał wykorzystania zgromadzonych danych do dalszego rozwoju podejścia bardziej zindywidualizowanego, opartego na analizie rzeczywistych ścieżek terapeutycznych i ich efektów. Upowszechnienie dostępu do zanonimizowanych danych populacyjnych może sprzyjać ograniczaniu nieuzasadnionej zmienności między ośrodkami, lepszemu dopasowaniu terapii do profilu pacjenta oraz efektywniejszemu alokowaniu zasobów publicznych.
Wreszcie, raport dostarcza argumentów na rzecz dalszej ewolucji organizacyjnej programu lekowego, w tym zwiększania udziału leczenia w trybie ambulatoryjnym oraz zapewnienia równomiernego dostępu do nowoczesnych terapii w skali całego kraju. W tym sensie analiza B.54. pełni funkcję praktycznego drogowskazu dla płatnika i decydentów systemowych, potwierdzając, że spójna polityka refundacyjna, oparta na danych i monitorowaniu efektów, może przekładać się na mierzalną poprawę wyników leczenia oraz stabilność systemu ochrony zdrowia.
- Prof. dr hab. n. med. Krzysztof Giannopoulos, prezes Polskiego Towarzystwa Hematologów i Transfuzjologów
Najważniejszym wnioskiem płynącym z aktualnego raportu jest wyraźna poprawa przeżycia pacjentów leczonych w pierwszej linii terapii szpiczaka plazmocytowego. Dotyczy ona zarówno chorych kwalifikowanych do autologicznego przeszczepienia komórek krwiotwórczych, jak i – co szczególnie istotne – pacjentów niekwalifikujących się do ASCT, u których skala poprawy jest najbardziej widoczna w porównaniu z danymi historycznymi. Obserwowany postęp jest bezpośrednią konsekwencją decyzji refundacyjnych podejmowanych w ostatnich latach, w tym rozszerzenia możliwości nowoczesnego leczenia chorych już od pierwszej linii terapii. Ma to kluczowe znaczenie dla chorych, którym nie można zaproponować przeszczepienia jako konsolidacji leczenia pierwszego rzutu – w tej populacji nowe terapie przynoszą największą korzyść kliniczną i w istotny sposób zmieniają naturalny przebieg choroby.
Raport stanowi wartościowe źródło real-world evidence, dostarczając wglądu w rzeczywiste wyniki leczenia i sekwencyjność terapii w skali populacyjnej. W chorobie pozbawionej specjalnych rejestrów klinicznych dane płatnika publicznego, mimo swoich ograniczeń, pozostają szczególnie cennym źródłem wiedzy. Wyniki analizy podkreślają znaczenie zapewnienia powszechnego dostępu do programu lekowego dla wszystkich chorych kwalifikujących się do leczenia, w coraz większym stopniu możliwego również w trybie ambulatoryjnym, oraz mogą stanowić istotny punkt odniesienia dla dalszych decyzji systemowych w obszarze terapii szpiczaka plazmocytowego. W tym kontekście raport może stanowić praktyczny drogowskaz dla płatnika publicznego i decydentów systemowych, potwierdzając, że postęp farmakoterapii wsparty racjonalnymi decyzjami refundacyjnymi przekłada się na realny i pożądany efekt zdrowotny u chorych na szpiczaka plazmocytowego.
- Prof. dr hab. n. med. Mariusz Gujski, przewodniczący Rady Naukowej Instytutu Ochrony Zdrowia
Raport pokazuje, że mierzalne wskaźniki programu B.54. to nie tylko „statystyka”, lecz real-world evidence, które powinno zasilać decyzje kliniczne i politykę lekową. Z perspektywy zdrowia publicznego różnice w czasie dostępu czy długości utrzymania terapii wskazują miejsca, gdzie trzeba poprawić organizację opieki i koordynację ścieżki pacjenta. Dane Narodowego Funduszu Zdrowia obejmujące całą populację leczoną w programie są unikatowym źródłem do oceny skuteczności i bezpieczeństwa w praktyce klinicznej.
- Prof. dr hab. n. med. Mateusz Jankowski, sekretarz Polskiego Towarzystwa Medycyny Personalizowanej
Raport potwierdza, że dane z programu lekowego B.54. mogą stać się fundamentem medycyny personalizowanej w szpiczaku plazmocytowym. Przedstawiona w raporcie analiza populacji pacjentów leczonych w ramach programu lekowego dostarcza wiarygodnych dowodów klinicznych na temat ścieżek terapeutycznych pacjentów ze szpiczakiem plazmocytowym. Analiza danych populacyjnych z rejestrów publicznych skraca drogę od obserwacji do rekomendacji klinicznych, uzupełniając wyniki randomizowanych badań klinicznych o „dowody z praktyki klinicznej”. Zapewnienie otwartego dostępu do zanonimizowanych danych o procesie leczenia szpiczaka plazmocytowego może przyczynić się do lepszego dopasowania terapii do pacjenta, efektywniejszego wykorzystania zasobów i mniejszego zróżnicowania wyników leczenia między ośrodkami.
Powyższe komentarze opublikowano na stronie internetowej Narodowego Funduszu Zdrowia.
Przeczytaj także:
