Raport GIS: Mniej przypadków krztuśca i gruźlicy, więcej zachorowań na choroby weneryczne
123RF
Z najnowszego raportu Głównego Inspektoratu Sanitarnego wynika, że w 2025 r. w Polsce spadła liczba zachorowań na krztusiec i gruźlicę, jednak wzrosła skala zakażeń HIV, chorób przenoszonych drogą płciową oraz schorzeń odkleszczowych.
Główny Inspektorat Sanitarny opublikował raport z działań Państwowej Inspekcji Sanitarnej w zakresie zdrowia publicznego za 2025 rok. W publikacji podsumowuje działania m. in. w obszarach bezpieczeństwa żywności, epidemiologii, jakości wody, promocji zdrowia i cyfryzacji usług.
Raport Państwowej Inspekcji Sanitarnej
Jak podano w raporcie, odnotowano typowe sezonowe wzrosty epidemiczne infekcji wirusowych przenoszonych drogą oddechową (COVID-19, RSV i grypa). W obszarze bakteryjnych chorób dróg oddechowych odnotowano znaczący, prawie trzykrotny spadek zachorowań na krztusiec: z 32 430 przypadków w 2024 roku do 11 339 przypadków w 2025 r., choć poziom ten wciąż pozostaje wyższy niż przed epidemią wyrównawczą. Odnotowywano też obniżenie liczby zachorowań na gruźlicę, gdzie po raz pierwszy przypadki wystąpienia choroby zeszły do poziomu 9,9 na 100 000 ludności, co spowodowało przeniesienie Polski do kategorii państw o niskiej zapadalności (poprzednio byliśmy w kategorii średniej). „Stanowi to historyczny sukces w walce z tą chorobą i jest efektem dostępności diagnostyki oraz skuteczności jej wykrywania i leczenia, będących wynikiem zorganizowanego wysiłku i współpracy między organami odpowiedzialnymi za zdrowie publiczne, służbami epidemiologicznymi i medycyną kliniczną” – podkreślono w raporcie.
GIS podał również, że w 2025 r. pojawił się pierwszy od 25 lat przypadek błonicy gardła u sześcioletniego niezaszczepionego dziecka. Podkreślił, że przypadek ten stanowi przypomnienie o kluczowej roli szczepień ochronnych w profilaktyce chorób zakaźnych, również tych, które od lat – dzięki skuteczności programów szczepień – w Polsce nie występowały.
W kategorii chorób przenoszonych drogą pokarmową sytuacja uległa pogorszeniu w zakresie wirusowego zapalenia wątroby typu A, gdzie liczba zachorowań wzrosła ponad trzykrotnie względem 2024 roku, osiągając 1085 przypadków.
Z kolei w przypadku salmoneloz obserwowany jest trend spadkowy, choć nadal pozostają one najczęściej identyfikowaną infekcją bakteryjną jelit.
Nowym zjawiskiem w obszarze nadzoru zdrowia publicznego w 2025 r. było pojawienie się zatruć pokarmowych o etiologii niezakaźnej (intoksykacji) w postaci choroby Zalewu Wiślanego (choroby Haff). Odnotowano 30 przypadków zachorowań powiązanych ze spożyciem w dużej ilości samodzielnie złowionych ryb, głównie węgorza, co wymagało podjęcia natychmiastowych działań międzysektorowych.
Jeżeli chodzi o choroby przenoszone przez kleszcze, takie jak borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu, w ubiegłym roku wykazały silną tendencję wzrostową, osiągając najwyższe poziomy od wielu lat, co wiąże się bezpośrednio m.in. z postępującymi zmianami klimatycznymi.
Natomiast sytuacja w odniesieniu do wirusa Zachodniego Nilu ograniczyła się do trzech przypadków zawleczonych. Kwestie te wymagają dalszego monitorowania i nadzoru.
Z raportu wynika, że niepokojące trendy utrzymują się w obszarze chorób przenoszonych drogą płciową oraz zakażeń HIV, gdzie liczba nowo wykrytych przypadków osiągnęła jeden z najwyższych wyników w historii, podobnie jak w przypadku kiły i rzeżączki.
W zakresie nowych zagrożeń, takich jak mpox, nadal notuje się nowe zachorowania, będące zarówno wynikiem transmisji krajowej, jak również zawleczeń z innych krajów (Polska pozostała natomiast w 2025 roku wolna od zakażeń wywołanych wirusem należącym do kladu I).
Nowy model dystrybucji szczepionek
W raporcie podano, że rok 2025 był okresem istotnej zmiany w organizacji dystrybucji szczepionek przeciw COVID-19. Od sezonu szczepień 2025/2026 Państwowa Inspekcja Sanitarna została włączona w system dystrybucji szczepionek przeciw COVID-19, przejmując zadania dystrybucji preparatów do punktów szczepień, co było realizowane w poprzednich latach przez Rządową Agencję Rezerw Strategicznych (RARS). Zmiana ta była konsekwencją zakończenia pandemii i włączania szczepień przeciw COVID-19 w standardowy model dystrybucji bezpłatnych szczepień zalecanych szczepionkami nabywanymi centralnie przez ministra zdrowia.
Dystrybucja szczepionek przeciw COVID-19 została zorganizowana analogicznie jak w przypadku szczepionek do szczepień obowiązkowych oraz szczepień zalecanych przeciw HPV – w systemie kaskadowym, z udziałem Centralnej Bazy Rezerw Sanitarno-Przeciwepidemicznych (dystrybutor centralny), 16 wojewódzkich stacji sanitarno-epidemiologicznych (zarówno WSSE, jak i PSSE).
GIS odnosząc się do powszechnego programu szczepień przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) wskazał, że rozszerzono populację objętą szczepieniami do dzieci w wieku od 9. do 14. roku życia oraz umożliwiono realizację szczepień na terenie szkół podstawowych. W programie stosowane są szczepionki 2-walentna (Cervarix) oraz 9-walentna (Gardasil 9), których wybór pozostaje po stronie rodziców lub opiekunów prawnych.
Podkreślono we wnioskach, że program szczepień przeciw HPV funkcjonuje jako stabilny i skuteczny element systemu profilaktyki chorób zakaźnych i nowotworowych w Polsce. W 2024 r. obserwowano wzrost liczby wykonywanych szczepień oraz zgłaszanych NOP, przy jednoczesnym utrzymaniu niskiego udziału NOP HPV w ogólnej liczbie zgłoszeń. Dominują odczyny łagodne o charakterze przemijającym, natomiast ciężkie niepożądane odczyny poszczepienne występują sporadycznie.
Sytuacja epidemiologiczna szpitali
GIS przekazał, że w 2025 r. zgłoszono 2136 szpitalnych ognisk epidemicznych, co stanowi wzrost o 9 proc. w stosunku do roku poprzedniego.
Wyższą zgłaszalność ognisk zakażeń szpitalnych na przestrzeni ostatnich lat można wiązać z lepszym nadzorem prowadzonym przez zespoły kontroli zakażeń szpitalnych w podmiotach leczniczych, wykorzystaniem badań z zakresu diagnostyki laboratoryjnej, w tym mikrobiologicznej, jak również wzrastającą świadomością personelu szpitali oraz lepszą realizacją obowiązujących przepisów związanych ze zgłaszalnością ognisk epidemicznych.
Zgodnie z danymi przekazanymi przez państwowych wojewódzkich inspektorów sanitarnych w 2025 r. pod nadzorem organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej znajdowało się 1196 podmiotów wykonujących działalność leczniczą w rodzaju świadczenia szpitalne, w tym 871 szpitali niejednodniowych (72,8 proc.) oraz 325 (27,2 proc.) szpitali jednodniowych.
Do organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej raporty dotyczące ognisk zakażeń zostały zgłoszone z 494 szpitali niejednodniowych, co stanowi 56,7 proc. ogółu tych szpitali w Polsce. Łącznie z tych 494 szpitali zostało zgłoszonych 2136 ognisk epidemicznych. W 2025 r. nie zostało zgłoszone żadne ognisko zakażeń ze szpitali jednodniowych.
Raportowanie danych z ognisk epidemicznych ze szpitali niejednodniowych odnotowano natomiast we wszystkich województwach. W 12 zaobserwowano wzrost liczby zgłoszeń ognisk epidemicznych w stosunku do 2024 r. Największa zmiana nastąpiła w województwie kujawsko-pomorskim, gdzie odnotowano wzrost o 54 zgłoszenia. Największy spadek liczby zgłoszeń wystąpił w województwie śląskim, tj. o 34 zgłoszenia mniej w stosunku do roku ubiegłego.
W 2025 r. największą liczbę zgłoszeń ognisk zakażeń szpitalnych odnotowano ze szpitali pierwszego poziomu referencyjności, które udzielają świadczeń zdrowotnych w podstawowych specjalnościach medycznych: chorób wewnętrznych, chirurgii ogólnej, położnictwa i ginekologii, pediatrii, a także z zakresu anestezjologii i intensywnej terapii. Prawie połowa wszystkich zakażeń (44,5 proc.) dotyczyła właśnie tego typu placówek.
W raporcie czytamy, że w 2025 r. do organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej zgłoszono 2136 ognisk zakażeń szpitalnych, w tym 659 ognisk wywołanych SARS-CoV-2, co stanowi 30,9 proc. wszystkich ognisk. W porównaniu z rokiem 2024 liczba zgłoszonych ognisk SARS-CoV-2 zmniejszyła się o 23,5 proc.
W 2025 r., podobnie jak w 2024, zgłoszono najwięcej ognisk wywołanych wirusem grypy oraz ognisk o etiologii Klebsiella pneumoniae oraz Clostridioides difficile.
Ogniska epidemiczne wywołane przez Klebsiella pneumoniae stanowiły 40,9 proc. wszystkich bakteryjnych ognisk (307 ognisk), a ogniska Clostridioides difficile, które na przełomie ostatnich lat były najczęściej zgłaszanymi ogniskami ze szpitali, w 2025 r. stanowiły 40,3 proc. liczby wszystkich ognisk (302 ogniska).
Wirus grypy odpowiadał za 530 z 1454 odnotowanych ognisk (36,5 proc.). W 2025 roku liczba ta wzrosła o niemal 90 proc. w porównaniu z rokiem poprzednim, co stanowi wyraźny skok statystyk, biorąc pod uwagę poprzednie lata.
Raport z działań Państwowej Inspekcji Sanitarnej dostępny na stronie: https://www.gov.pl/web/gis/raport-z-dzialan-panstwowej-inspekcji-sanitarnej-za-rok-2025.
Przeczytaj także: „Ułatwiliśmy dostęp do szczepień – pora na zachęty dla pacjentów”.
