Nawet do 90 procent kosztów w szpitalach jest niekontrolowanych

Według Adama Niedzielskiego, byłego ministra zdrowia i prezesa NFZ już teraz łączny dług polskich szpitali wynosi ponad 42 miliardy złotych, a do końca 2026 roku osiągnie ponad 46 miliardów.

– Jeśli weźmiemy pod uwagę, że budżet NFZ wynosi 200 miliardów złotych, to dług stanowi aż jedną piątą budżetu NFZ – zwracał uwagę ekspert podczas debaty “Skuteczne metody restrukturyzacji i zarządzania finansami szpitala w warunkach kryzysu”.

– Zobowiązania, o ile są regulowane terminowo, stanowią naturalny element funkcjonowania przedsiębiorstw. Kluczowe jest jednak to, czemu służy pozyskiwane w ten sposób finansowanie. Jeżeli wspiera inwestycje i rozwój, może wzmacniać pozycję przedsiębiorstwa. Problem pojawia się wtedy, gdy, jak w przypadku większości zadłużonych szpitali, zaciąganie kolejnych zobowiązań staje się warunkiem utrzymania płynności finansowej i kontynuowania bieżącej działalności – dodał Piotr Magdziarz, partner zarządzający Formedis oraz ekspert ds. restrukturyzacji szpitali.

Niezbilansowana działalność

W ocenie eksperta Formedis narastanie zadłużenia szpitali wynika przede wszystkim z utrzymującego się braku równowagi między przychodami a kosztami działalności operacyjnej.

– Jeżeli szpital stale ponosi straty na działalności operacyjnej, zaciąganie kolejnych zobowiązań staje się sposobem finansowania bieżącego funkcjonowania. Jednocześnie brak zdolności do bilansowania działalności ogranicza dostęp do kredytów na korzystnych warunkach, skłaniając szpital do sięgania po droższe pożyczki. Rosnące koszty obsługi zadłużenia dodatkowo pogarszają wynik finansowy i zwiększają zapotrzebowanie na finansowanie. Powstaje błędne koło: straty napędzają zadłużenie, a koszty tego zadłużenia pogłębiają straty – wyjaśniał Piotr Magdziarz.

– Wydaje mi się, że na rynku nie ma tak skomplikowanego mechanizmu, jakim są szpitale, dlatego też zarządzanie nimi wymaga szczególnych kompetencji, wykraczających poza umiejętności potrzebne w wielu innych sektorach gospodarki. Tym bardziej, że zarządzając nimi musimy łączyć odpowiedzialność za zdrowie i życie pacjentów z zapewnieniem stabilności finansowej, organizacją pracy wysoko wykwalifikowanego personelu oraz spełnianiem licznych wymogów prawnych – podkreślał z kolei Marcin Martyniak, dyrektor Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Kielcach.

Niekontrolowane koszty

Piotr Magdziarz z Formedis zwracał również uwagę, że w szpitalach najwyższy udział w strukturze kosztów stanowią koszty osobowe, które w szpitalach powiatowych nierzadko dochodzą aż do 85-90 procent wartości przychodów ze sprzedaży.

– Jednym z największych wyzwań podczas analizy sytuacji szpitala jest pozyskanie kompletnych i wiarygodnych danych kadrowych. W wielu placówkach brakuje systemów pozwalających rzetelnie ewidencjonować i weryfikować rzeczywisty czas pracy personelu. Zdarza się, że podstawą rozliczenia z lekarzem jest przedłożony na koniec miesiąca rachunek, bez sprawdzenia, czy wykazana liczba godzin odpowiada faktycznie wykonanej pracy. Przy tak wysokim udziale kosztów osobowych w kosztach działalności szpitala brak tej kontroli istotnie ogranicza możliwość oceny efektywności wykorzystania zasobów kadrowych – wyjaśniał Piotr Magdziarz, ekspert ds. restrukturyzacji szpitali.

– Weryfikacja realnego czasu pracy pracowników medycznych, zwłaszcza lekarzy, jest bardzo istotnym problemem – dodawał Marcin Martyniak, dyrektor Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Kielcach.

Brak analizy danych

Jednym z istotnych problemów polskich szpitali - zdaniem ekspertów - jest niedostateczne wykorzystanie danych w zarządzaniu. Ich rzetelna analiza pozwala rozpoznać przyczyny trudności, zaplanować adekwatne działania naprawcze i restrukturyzacyjne oraz monitorować ich skuteczność.

– Niezbędnym warunkiem restrukturyzacji jest dostępność podstawowych danych. Żeby myśleć o jakichkolwiek działaniach naprawczych, konieczne są zasoby danych – nie miał wątpliwości Adam Niedzielski.

– Osobiście poświęcam kilkanaście procent czasu na weryfikacje i analizę danych finansowych, ale myślę, że jestem niechlubnym wyjątkiem – mówił Marcin Martyniak.

– Na dane niezbędne do przeprowadzenia audytu, które w mojej ocenie powinny być dostępne w szpitalu „od ręki”, czekamy zazwyczaj od półtora do dwóch miesięcy. W skrajnym przypadku było to aż pół roku. Tak długi czas przygotowania podstawowych informacji wskazuje, że nie są one na bieżąco analizowane i wykorzystywane przez kadrę zarządzającą. Gdyby stanowiły stałą podstawę podejmowania decyzji, ich udostępnienie nie wymagałoby wielotygodniowych przygotowań – dodawał Piotr Magdziarz.

SPZOZ a zdolność restrukturyzacji sądowej.

– Po wydaniu uchwały Sądu Najwyższego odmawiającej SPZOZ zdolności restrukturyzacyjnej przez media społecznościowe przetoczyła się fala komentarzy, które mogły sprawiać wrażenie, że SPZOZ nie mogą się restrukturyzować. Nie jest to jednak do końca prawda. Pamiętajmy, że uchwała została podjęta w składzie trzech sędziów. Zobaczymy, jak rozwinie się orzecznictwo i czy sądy będą się do niej stosować – odniósł się do zdolności restrukturyzacyjnych SPZOZ, radca prawny Dawid Marciniak z kancelarii Monolitis. 

Ponadto, jak dodał, na ten moment wydaje się, że ta uchwała nie spotkała się z entuzjazmem w sądach restrukturyzacyjnych. Trudno powiedzieć, co się wydarzy, ale w przeszłości zdarzały się już zmiany linii orzeczniczej.

Konsolidacja dla pacjenta– Konsolidacja placówek medycznych powinna prowadzić nie tylko do zmian organizacyjnych, lecz przede wszystkim do lepszego podziału zadań między szpitalami, profesjonalizacji zarządzania i poprawy dostępności świadczeń dla pacjentów – wskazał Olgierd Geblewicz, prezes Związku Województw RP. Jego zdaniem większą rolę w organizacji systemu ochrony zdrowia powinny odgrywać regiony.

Przeczytaj także: „Szpitale, brońcie się”, „Zaczęła się konsolidacja szpitali”, „Kontrola NFZ zaczyna się, zanim kontroler wejdzie do szpitala”, „Szpital samorządowy w długach – jak to zmienić?”