Synu, jak ty mnie starzejesz
123RF
Narastające z czasem napięcia i konflikty w relacjach z dorosłymi dziećmi wiążą się z gorszą sprawnością poznawczą starszych rodziców. Zależność ta przebiega podobnie u matek i u ojców.
- Szesnastoletnie badanie ponad 7 tys. seniorów wykazało, że stopniowe pogarszanie się relacji z dorosłymi dziećmi powiązane jest z wyraźnym spadkiem sprawności poznawczej rodziców.
- Nie tylko stały stres, ale i dynamika zmian – najgorsze wyniki w testach pamięci i liczenia osiągały osoby, u których napięcia rodzinne narastały z biegiem lat. Stały poziom trudności nie dawał tak negatywnych efektów
- W profilaktyce zaburzeń poznawczych i wspieraniu osób starszych należy uwzględniać nie tylko ich więzi małżeńskie, ale i długofalową jakość relacji z dorosłym potomstwem
Taki wniosek przyniosły rezultaty trwającego szesnaście lat badania ponad siedmiu tysięcy Amerykanów, które opublikowano w czasopiśmie w czasopiśmie „Applied Research in Quality of Life”.
Analiza – opisana w tekście „Trajectories of Parent-Child Relationship Quality and Cognitive Function among Older Adults: Differences between Mothers and Fathers”1 – objęła 7217 osób w średnim wieku siedemdziesięciu czterech lat, z czego sześćdziesiąt dwa procent stanowiły kobiety. Naukowcy chcieli sprawdzić, czy jakość relacji starszych osób z potomstwem może się wiązać z funkcjonowaniem poznawczym tych pierwszych, a także czy znaczenie ma dynamika zmian tych kontaktów w perspektywie wieloletniej.
W okresie szesnastu lat uczestnicy czterokrotnie odpowiadali na pytania dotyczące tego, jak układa im się z dorosłymi dziećmi. Osobno oceniano pozytywne oraz negatywne aspekty tych więzi. Pytano między innymi, czy i na ile rodzice mogą liczyć na wsparcie w razie poważnego problemu, czy mogą rozmawiać o swoich zmartwieniach oraz czy czują się przez potomstwo rozumiani. W części dotyczącej trudności sprawdzano na przykład, jak często dzieci mają wobec seniorów nadmierne wymagania, czy ich krytykują, zawodzą lub irytują.
Sprawność poznawczą uczestników określano przy użyciu testów psychologicznych. Obejmowały one natychmiastowe oraz odroczone przypominanie sobie słów, odejmowanie kolejnych siódemek od stu oraz liczenie wstecz. W analizach uwzględniono początkowy poziom funkcji poznawczych, wiek, wykształcenie, stan cywilny, zamożność oraz ogólny stan zdrowia.
Na tej podstawie badacze wyodrębnili pięć grup seniorów:
- 62 proc. – osoby, które przez cały okres obserwacji doświadczały bardzo niewielu napięć i konfliktów w kontaktach z dziećmi,
- 23 proc. – badani, u których napięcia utrzymywały się na umiarkowanym poziomie,
- 8 proc. – grupa, w której konflikty z czasem wyraźnie zmalały,
- 5 proc. – osoby, u których trudności pozostawały stale wysokie,
- 3 proc. – seniorzy, u których problemy początkowo były niewielkie, ale z biegiem lat wyraźnie narastały.
Okazało się, że właśnie ta ostatnia grupa osiągała najgorsze wyniki w testach sprawności poznawczej. Z kolei osoby, które przez lata nie miały większych konfliktów ze swoimi dziećmi, wypadały w nich znacznie lepiej.
Co ciekawe, podobnej zależności nie zauważono w przypadku negatywnych relacji, które przez wiele lat utrzymywały się na stałym, wysokim poziomie. Zdaniem autorów kluczowe znaczenie może mieć sam proces pogarszania się kontaktów oraz generowany przez niego przewlekły stres.
Zupełnie inaczej wyglądały wyniki dotyczące pozytywnych aspektów relacji. Gdy analizowano je oddzielnie, żadna zmiana w czasie nie wykazywała istotnego związku ze sprawnością poznawczą. Dopiero połączenie dwóch cech – stale bardzo dobrych relacji oraz utrzymującego się niskiego poziomu napięć – korelilo z lepszym funkcjonowaniem poznawczym.
Badacze nie znaleźli natomiast dowodów na to, że zależności te różnią się ze względu na płeć. Problemy w relacjach z dziećmi w analogiczny sposób wpływały na matki oraz na ojców.
Zdaniem autorów u podstaw odkrytej korelacji może leżeć kilka różnych mechanizmów. Przede wszystkim długotrwałe napięcia w rodzinie potęgują stres psychiczny, a także mogą niekorzystnie wpływać na zachowania prozdrowotne oraz na funkcjonowanie układu odpornościowego i hormonalnego. Na obecnym etapie są to jednak hipotezy wymagające dalszych weryfikacji.
Naukowcy zaznaczyli również, że przeprowadzone badanie nie dowodzi, iż pogarszające się relacje same w sobie powodują spadek sprawności poznawczej. Uzyskane rezultaty sugerują jednak, że w działaniach profilaktycznych i wspierających osoby starsze warto uwzględniać nie tylko więzi małżeńskie, ale także długofalową jakość kontaktów z dorosłymi dziećmi.
Przypis:
Przeczytaj także: „Jak opiekować się seniorami?”, „Gimnastyka języka i starość znika” i „Jak szybko się starzejemy?”.
